Ancak çoğu zaman ıskaladığımız bir gerçek var: Bir toplumu sadece askeri gücüyle değil; mutfağı, aile yapısı, dini ritüelleri ve eğitim felsefesiyle yani “insan” boyutuyla tanımak gerekir.

Peki, yanı başımızdaki bu kapalı kutunun içinde neler olup bitiyor? Gelin, manşetlerin ötesine geçip İsrail’in toplumsal genetiğine bir göz atalım.

Din ve Toprak: Bir “Vaat” Hikâyesi

İsrail’in varlığı, Yahudiler için sadece siyasi bir sınır değil, dini bir “kök ve vaat” meselesidir. Öyle ki, bazı dini ritüellerin tam anlamıyla uygulanabilmesi için bu topraklarda bulunmak şart koşulur.

Ancak burada ilginç bir detay var: M.S. 70 yılından bu yana Yahudilikte hayvan kurban etme ritüeli uygulanmamaktadır. Onun yerini, her gün sadakatle yerine getirilen dualar almıştır.

Şabat ve Gündelik Hayatın Durma Noktası

Yahudi toplumunda zaman algısı Cuma akşamı gün batımıyla değişir. Şabat başladığında hayat durur; çalışmak, ateş yakmak, hatta seyahat etmek bile yasaklanır.

Bu sadece bir dinlenme günü değil, kişinin dünyevi telaşlardan sıyrılıp Tanrı ile olan ahdini hatırladığı kutsal bir zaman dilimidir.

Mutfak kültüründe ise “Kaşer” ve “Trefa” kuralları kırmızı çizgidir. Domuz eti ve pulsuz deniz ürünleri yasak olduğu gibi, etli ve sütlü ürünlerin aynı öğünde tüketilmemesi en katı kurallardan biridir.

Hukukun ve Ailenin “Dini” Sınırları

Şaşırtıcı gelebilir ama İsrail’de sivil nikâh uygulaması yoktur. Evlilik ve boşanma süreçleri tamamen dini mahkemelerin denetimindedir.

Boşanma sürecinde ise kadınların karşısına “Get” engeli çıkar. Kadının boşanabilmesi için kocasının rızası gerekir. Rıza verilmezse kadın “Agunah” yani “zincirlenmiş kadın” statüsünde hukuki bir çıkmaza girebilir.

Analitik Bir Miras: “Sormak Kutsaldır”

İsrail toplumunun bilim ve Nobel ödüllerindeki dikkat çekici başarısının arkasında eğitim sistemlerinin sorgulamaya dayalı yapısı vardır.

Yahudi eğitim kültürü, ezberden çok analiz etmeyi ve itiraz etmeyi yüceltir. Onlar için “neden?” diye sormak saygısızlık değil, bilakis entelektüel ve dini bir erdemdir.

Kimlik eğitimi ise doğumdan itibaren başlar. Erkek bebeklerin 8 günlükken sünnet edilmesi, Tanrı ile yapılan ahdin sembolik bir işareti kabul edilir.

Çocukluktan yetişkinliğe geçiş ise Bar / Bat Mitzvah törenleriyle kesin bir sınırla ayrılır.

Modern Bir Kışla: Askerlik ve “Miluim” Sistemi

İsrail’i bölgedeki birçok devletten ayıran en önemli özelliklerden biri, toplumun büyük ölçüde askeri yapı üzerine inşa edilmiş olmasıdır.

Erkekler yaklaşık 3 yıl, kadınlar ise 2 yıl zorunlu askerlik yapar. Ancak görev bununla bitmez.

40–45 yaşına kadar sürebilen “Miluim” (yedek askerlik) sistemi, sivillerin dahi her an cepheye dönebilecek şekilde hazır tutulmasını sağlar. Bu durum toplumu sürekli “teyakkuz halinde” yaşayan bir yapı hâline getirir.

Sonuç olarak İsrail; bir yanıyla modern ve profesyonel asker-siyaset ilişkisine sahip bir devlet, diğer yanıyla binlerce yıllık dini ve kültürel geleneklerin günlük hayatı belirlediği bir toplumdur.

Onları anlamak, sadece haritalara bakmak değil; o haritanın içindeki insanların zihniyetini ve yaşam biçimini kavramaktan geçer.

Çünkü gerçek strateji, sadece cepheyi değil; cephenin arkasındaki düşünce dünyasını da bilmeyi gerektirir.