Kadim bir ses yankılanır o loş medrese odalarından: “İnsanların günahlarını düşünmeyin. Onların Rabbi değilsiniz. Kendi günahlarınıza bakın, çünkü siz bir kulsunuz.”

Bu cümle, sadece bir uyarı değil; insanın haddini bilmesine dair bir pusuladır. Çünkü
 başkasının noksanını tartmak için kullanılan terazi, aslında sahibinin kibrini tartar.

Muhammed Zahrî Efendi’nin de dediği gibi; bu âlemde gerçek bir ârif olmanın yolu,
 başkasına dil uzatmaktan değil, kendi noksanını görüp ondan hicap duymaktan geçer.

İnsan bazen zekâsıyla hakikati kandırabileceğini sanır. Tıpkı bir sarhoşun, devrin büyük hukukçusu Kadı İyâs’ın huzuruna çıkıp kurduğu o kurnaz mantık oyunu gibi…

Kadı İyâs, kelimelerin arkasına saklanan bu sığ mantığı, tabiatın diliyle yıkar ve hakikati bir mühür gibi basar:
 “İşte o da böyledir.”

Bu iki kıssa, aslında tek bir hakikatin iki farklı yüzüdür. Biri bize başkalarını yargılama yetkimizin olmadığını hatırlatırken; diğeri,
 masum görünen parçaların bir araya gelerek nasıl yıkıcı bir bütüne dönüşebileceğini gösterir.

Oysa bizler, başkasının haramını veya hatasını sorgulayan birer yargıç değil;
 kendi ruhumuzdaki kerpiçleri ayıklamakla yükümlü birer işçiyiz.

Başkalarının hayatındaki “hurmayı, suyu, toprağı” incelemekten yorulmadık mı?
 Bir araya getirdiğimiz niyetlerimize dikkat etmeliyiz.

Başkasının günahı seni cehenneme götürmez ama başkasının günahıyla meşguliyetin, seni kendi cennetinden eder.

Başkasına “dil uzatmak” kolaydır;
 zor olan, o dili kendi noksanlarını itiraf etmek için kullanmaktır.

Gelin, bugün başkalarının “nasıl sarhoş olduğunu” tartışmayı bırakalım.
 Kendi avucumuzdaki toprağa ve suya bakalım; onlardan bir gönül sarayı mı inşa ediyoruz, yoksa kardeşimizin başına vuracak bir kerpiç mi?