Yemen hükümeti ile Husiler (Ensarullah Hareketi), 2014’te başlayan iç savaşın ardından en kapsamlı esir ve tutuklu takası için anlaşmaya vardı. Taraflar arasında varılan mutabakat kapsamında toplam 2 bin 900 kişi özgürlüğüne kavuşacak.
Umman’ın başkenti Maskat’ta 11 gün boyunca kapalı kapılar ardında sürdürülen yoğun müzakereler, tarihi bir uzlaşıyla sonuçlandı. Birleşmiş Milletler (BM) ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin (ICRC) himayesinde yürütülen görüşmelerin ardından taraflar, esir takasına ilişkin anlaşmayı resmen imzaladı.
Bu mutabakat, Yemen’de iç savaşın patlak verdiği 2014 yılından bu yana tek seferde yapılan en geniş çaplı esir değişimi olarak kayıtlara geçecek.
Yemen hükümetinin müzakere heyeti başkanı Yahya Muhammed Kezman, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, anlaşma kapsamında her iki tarafın elindeki toplam 2 bin 900 esir ve tutuklunun serbest bırakılacağını duyurdu.
Kezman, bu anlaşmanın esirler, zorla kaybedilenler ve alıkonulan kişilere ilişkin müzakerelerin 10’uncu turunda sağlandığını vurguladı.
Anlaşmanın en dikkat çekici başlıklarından biri ise yıllardır akıbeti merak edilen isimle ilgili oldu. Yemen Islah Partisi’nin önde gelen siyasetçilerinden Muhammed Kahtan’ın da serbest bırakılacaklar arasında yer aldığı açıklandı.
Kahtan, 5 Nisan 2015’te Husiler tarafından alıkonulmuş, o tarihten bu yana kendisinden haber alınamamıştı. Serbest bırakılacak olması, ülkede ve uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
Husilerin Esirler Komitesi tarafından yapılan yazılı açıklamada, takasın detayları da paylaşıldı. Buna göre: Husiler 1.700 esiri serbest bırakacak, Yemen hükümeti ise 1.200 esiri salıverecek
Serbest bırakılacaklar arasında 7 Suudi Arabistan ve 23 Sudan vatandaşı da bulunuyor. Bu durum, anlaşmanın yalnızca Yemen içi değil, bölgesel etkileri olan bir gelişme olduğunu gösteriyor.
BM Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg, anlaşmaya ilişkin yaptığı ilk açıklamada, Maskat’ta yürütülen görüşmelerin ardından yeni bir esir takası aşamasında uzlaşmaya varıldığını belirtti.
Grundberg, anlaşmanın insani açıdan son derece önemli olduğuna dikkat çekerek, “Bu adım, yıllardır acı çeken esirlerin ve ailelerinin yaralarının bir nebze olsun sarılmasına katkı sağlayacak” ifadelerini kullandı.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin Yemen Heyeti Başkanı Christine Cipolla ise, esirlerin güvenli şekilde serbest bırakılması, transferi ve ülkelerine dönüşü için tam destek vermeye hazır olduklarını açıkladı.
Cipolla, taraflara çağrıda bulunarak anlaşmada verilen taahhütlerin gecikmeden yerine getirilmesi gerektiğini vurguladı.
Arabulucu rolü üstlenen Umman’dan da anlaşmaya ilişkin ilk açıklama geldi. Umman Dışişleri Bakanlığı, Maskat’ta yürütülen görüşmelerin olumlu atmosferde tamamlandığını ve varılan insani uzlaşıdan memnuniyet duyduklarını bildirdi.
Nisan 2022’den bu yana Yemen’de, Aden merkezli hükümet güçleri ile başkent Sana ve birçok bölgeyi kontrol eden Husiler arasında görece bir durgunluk yaşanıyor. Son büyük esir değişimi, Nisan 2023’te İsviçre’de gerçekleştirilmiş ve yaklaşık 900 kişi serbest bırakılmıştı.
Ancak insan hakları örgütlerine göre Yemen’de hâlâ yaklaşık 20 bin civarında esir ve tutuklu bulunuyor. 2018’de Stockholm’de yapılan görüşmelerde taraflar, 15 binden fazla kişiye ait listeler sunmuştu.
Her ne kadar bu anlaşma, Yemen’de kalıcı barış umutlarını artırsa da ülkenin güneyinde son dönemde yaşanan güvenlik sorunları ve siyasi bölünmeler, Yemen’in fiilen parçalanabileceği yönündeki endişeleri de beraberinde getiriyor.
Uzmanlara göre, bu esir takası anlaşması kalıcı barış yolunda kritik ama tek başına yeterli olmayan bir adım olarak görülüyor.
